Zastanawiasz się, która umowa cywilnoprawna będzie dla Ciebie korzystniejsza? Wybór między umową o dzieło a umową zlecenie to decyzja, która wpływa na Twoje finanse, ubezpieczenie i przyszłą emeryturę.
W 2026 roku umowy cywilnoprawne nadal cieszą się ogromną popularnością. Zarówno pracodawcy, jak i pracownicy szukają elastycznych form współpracy – ale każda z nich ma swoje plusy i minusy.
Z artykułu dowiesz się:
- czym różni się umowa o dzieło od umowy zlecenia w 2026 roku
- ile wynoszą składki ZUS i koszty zatrudnienia przy obu umowach
- jakie są zalety i wady każdej formy dla pracownika i pracodawcy
- kiedy wybrać umowę o dzieło, a kiedy zlecenie
Czym jest umowa o dzieło?
Umowa o dzieło to umowa cywilnoprawna regulowana przez Kodeks cywilny (art. 627-646). Nazywana jest umową rezultatu – bo liczy się tylko końcowy efekt pracy.
Wykonawca dzieła zobowiązuje się do stworzenia konkretnego, zindywidualizowanego produktu. Może to być dzieło materialne (np. meble na zamówienie) lub niematerialne (np. projekt graficzny, strona internetowa, artykuł).
Kluczowa zasada: W umowie o dzieło nie liczy się czas pracy ani sposób jej wykonania – liczy się tylko gotowe dzieło.
Zamawiający płaci za rezultat, a nie za poświęcony czas. Dlatego wykonawca ma pełną swobodę w organizacji swojej pracy.
Kto może zawrzeć umowę o dzieło?
Umowę o dzieło mogą zawrzeć dwie strony:
- zamawiający – osoba lub firma, która zleca wykonanie dzieła
- przyjmujący zamówienie (wykonawca) – osoba, która zobowiązuje się dzieło wykonać
Nie ma tutaj podporządkowania typowego dla stosunku pracy. Wykonawca sam decyduje, kiedy i jak pracuje.
Przykłady umów o dzieło
Umowa o dzieło sprawdzi się przy zadaniach, które mają jasno określony rezultat.
Typowe przykłady to: napisanie książki lub artykułu, stworzenie strony internetowej, zaprojektowanie logo firmy, wykonanie mebli na wymiar, namalowanie portretu czy przeprowadzenie jednorazowego szkolenia z autorskim programem.
Jeśli interesuje Cię dokładny wzór takiej umowy, sprawdź nasz poradnik: umowa o dzieło – darmowy wzór.
Czym jest umowa zlecenie?
Umowa zlecenie to druga popularna umowa cywilnoprawna w Polsce. W przeciwieństwie do umowy o dzieło, jest to umowa starannego działania.
Co to oznacza w praktyce? Zleceniobiorca zobowiązuje się do wykonywania określonych czynności z należytą starannością. Nie odpowiada jednak za końcowy rezultat.
Zleceniodawca może wydawać wskazówki dotyczące sposobu wykonania pracy. Zleceniobiorca ma pewną swobodę, ale musi stosować się do ustaleń umowy.
Od 1 stycznia 2026 roku minimalna stawka godzinowa na umowie zlecenie wynosi 31,40 zł brutto za godzinę.
Przykłady umów zlecenia
Umowa zlecenie pasuje do zadań wykonywanych regularnie lub przez dłuższy czas.
Przykłady to: opieka nad dzieckiem lub osobą starszą, prowadzenie profilu firmy w mediach społecznościowych, obsługa klienta w sklepie internetowym, sprzątanie biura, prowadzenie dokumentacji czy moderowanie komentarzy na stronie.
Chcesz zobaczyć, jak powinna wyglądać taka umowa? Zobacz nasz wzór umowy zlecenie.
Umowa o dzieło a umowa zlecenie – kluczowe różnice w 2026 roku
Obie umowy są cywilnoprawne, ale różnią się niemal pod każdym względem. Poniżej znajdziesz szczegółowe porównanie.
1. Przedmiot umowy – rezultat vs działanie
To najważniejsza różnica między tymi umowami.
Umowa o dzieło dotyczy osiągnięcia konkretnego, wymiernego rezultatu. Zamawiający płaci za gotowe dzieło – nie za czas ani wysiłek.
Umowa zlecenie dotyczy wykonywania określonych czynności. Zleceniobiorca musi działać starannie, ale nie gwarantuje efektu.
Przykład? Jeśli zatrudniasz grafika do stworzenia logo – to umowa o dzieło. Jeśli zatrudniasz kogoś do codziennej obsługi klienta – to umowa zlecenie.
2. Odpowiedzialność za wykonanie pracy
Przy umowie o dzieło wykonawca odpowiada za rezultat. Jeśli dzieło ma wady, zamawiający może żądać poprawek lub obniżenia wynagrodzenia.
Przy umowie zlecenie zleceniobiorca odpowiada za staranne działanie. Nawet jeśli efekt nie spełnia oczekiwań, a zleceniobiorca działał rzetelnie – nie ponosi odpowiedzialności.
Ważne: Przy umowie o dzieło możesz reklamować wadliwy rezultat. Przy umowie zlecenie – nie masz takiej możliwości.
3. Składki ZUS – tu jest największa różnica
To aspekt, który najbardziej wpływa na Twój portfel – zarówno jako pracownik, jak i pracodawca.
Umowa o dzieło – co do zasady brak składek ZUS. Wykonawca nie ma ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego ani zdrowotnego (chyba że zawiera umowę z własnym pracodawcą).
Umowa zlecenie – zleceniodawca musi odprowadzać składki ZUS: emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne. Składka chorobowa jest dobrowolna.
Jest jeden ważny wyjątek. Studenci i uczniowie do 26. roku życia na umowie zlecenie są zwolnieni ze składek ZUS. To czyni zlecenie bardzo atrakcyjnym dla młodych osób.
4. Minimalna stawka godzinowa w 2026 roku
Umowa zlecenie objęta jest minimalną stawką godzinową. Od 1 stycznia 2026 roku wynosi ona 31,40 zł brutto za godzinę.
Umowa o dzieło nie podlega tym przepisom. Strony mogą swobodnie ustalić wynagrodzenie – nawet niższe niż minimalna stawka godzinowa.
Zleceniodawca ma obowiązek ewidencjonować czas pracy zleceniobiorcy. Jeśli wynagrodzenie po przeliczeniu na godziny jest niższe niż 31,40 zł – musi wyrównać różnicę.
5. Koszty uzyskania przychodu i podatek
Przy obu umowach możesz odliczyć zryczałtowane koszty uzyskania przychodu:
- 20% – standardowa stawka dla większości umów
- 50% – podwyższona stawka przy przeniesieniu praw autorskich (dotyczy głównie umów o dzieło z twórcami)
Stawki podatku dochodowego są takie same: 12% w I progu podatkowym i 32% w II progu.
Przy umowach do 200 zł brutto stosuje się zryczałtowany podatek 12% bez możliwości odliczenia kosztów.
6. Zgłoszenie do ZUS
Umowa o dzieło wymaga zgłoszenia do ZUS na formularzu RUD w ciągu 7 dni od zawarcia. To obowiązek od 2021 roku – służy kontroli prawidłowości zawieranych umów.
Umowa zlecenie nie wymaga oddzielnego zgłoszenia. Zleceniodawca zgłasza zleceniobiorcę do ubezpieczeń automatycznie przy pierwszej wypłacie.
7. Wypowiedzenie umowy
Umowa zlecenie może być wypowiedziana w każdej chwili przez obie strony – nawet bez ważnego powodu. Strona, która zrywa umowę bez uzasadnienia, może jednak odpowiadać za szkody.
Umowa o dzieło może być rozwiązana tylko w określonych sytuacjach. Zamawiający może odstąpić od umowy, gdy wykonawca nie dotrzymuje terminów lub wykonuje dzieło wadliwie.
Porównanie umowy o dzieło i umowy zlecenie – tabela
| Aspekt | Umowa o dzieło | Umowa zlecenie |
|---|---|---|
| Przedmiot | Konkretny rezultat | Wykonywanie czynności |
| Odpowiedzialność | Za rezultat | Za staranne działanie |
| Składki ZUS | Brak (z wyjątkami) | Obowiązkowe |
| Minimalna stawka 2026 | Brak | 31,40 zł/godz. brutto |
| Koszty uzyskania przychodu | 20% lub 50% | 20% |
| Zgłoszenie do ZUS | Tak (formularz RUD) | Automatyczne |
| Wypowiedzenie | Tylko w określonych przypadkach | W każdej chwili |
| Ubezpieczenie zdrowotne | Brak | Tak |
Zalety i wady umowy o dzieło
Zalety dla pracownika
Największą korzyścią jest wyższe wynagrodzenie netto. Brak składek ZUS oznacza, że więcej pieniędzy trafia do Twojej kieszeni.
Masz też pełną swobodę w organizacji pracy. Sam decydujesz, kiedy i jak wykonujesz dzieło.
Jeśli przenosisz prawa autorskie, możesz skorzystać z 50% kosztów uzyskania przychodu. To znacząco obniża podatek. Więcej o tym przeczytasz w artykule o umowie o dzieło z przeniesieniem praw autorskich.
Wady dla pracownika
Brak ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego to poważna wada. Nie masz prawa do zasiłku chorobowego, macierzyńskiego ani świadczeń z NFZ (chyba że opłacasz je samodzielnie).
Okres pracy na umowie o dzieło nie wlicza się do stażu pracy ani do emerytury.
Nie masz też żadnych uprawnień pracowniczych – płatnego urlopu, odprawy czy ochrony przed zwolnieniem.
Zalety dla pracodawcy
Niższe koszty zatrudnienia to główna korzyść. Brak składek ZUS oznacza oszczędności rzędu 20% wynagrodzenia.
Pracodawca płaci tylko za rezultat – nie za czas. Jeśli dzieło jest wadliwe, może żądać poprawek.
Wady dla pracodawcy
Ryzyko kontroli ZUS to realna groźba. Jeśli umowa o dzieło zostanie uznana za umowę zlecenie lub o pracę – pracodawca musi zapłacić zaległe składki z odsetkami.
Pracodawca ma też ograniczoną kontrolę nad sposobem wykonania pracy.
Zalety i wady umowy zlecenie
Zalety dla pracownika
Ubezpieczenie społeczne i zdrowotne daje bezpieczeństwo. Masz dostęp do opieki zdrowotnej i budujesz kapitał emerytalny.
Nowość 2026: Od tego roku okres pracy na umowie zlecenie wlicza się do stażu pracy. To rewolucyjna zmiana!
Gwarantowana jest też minimalna stawka godzinowa – w 2026 roku to 31,40 zł brutto za godzinę.
Dla studentów do 26. roku życia zlecenie jest szczególnie korzystne – otrzymują prawie całe wynagrodzenie brutto na rękę (brak składek ZUS i PIT).
Wady dla pracownika
Niestety, nadal brak wielu uprawnień pracowniczych. Nie masz prawa do płatnego urlopu, odprawy ani okresu wypowiedzenia (o ile umowa nie stanowi inaczej).
Wynagrodzenie netto jest niższe niż przy umowie o dzieło ze względu na składki ZUS.
Zalety dla pracodawcy
Większa zgodność z przepisami to istotna korzyść. Umowa zlecenie jest mniej ryzykowna pod kątem kontroli ZUS niż umowa o dzieło.
Pracodawca ma też większy wpływ na sposób wykonania pracy przez zleceniobiorcę.
Wady dla pracodawcy
Wyższe koszty zatrudnienia – składki ZUS zwiększają koszt pracodawcy o około 20% wynagrodzenia brutto.
Obowiązek ewidencjonowania czasu pracy i przestrzegania minimalnej stawki godzinowej to dodatkowe obciążenie administracyjne.
Koszty pracodawcy – porównanie w 2026 roku
Zobaczmy konkretne liczby. Porównamy koszty zatrudnienia przy wynagrodzeniu 5000 zł brutto.
Umowa o dzieło – 5000 zł brutto
| Składnik | Kwota |
|---|---|
| Wynagrodzenie brutto | 5 000 zł |
| Koszty uzyskania przychodu (20%) | 1 000 zł |
| Podstawa opodatkowania | 4 000 zł |
| Zaliczka na podatek (12%) | 480 zł |
| Wynagrodzenie netto | 4 520 zł |
| Całkowity koszt pracodawcy | 5 000 zł |
Umowa zlecenie – 5000 zł brutto (osoba bez innych tytułów do ubezpieczenia)
| Składnik | Kwota |
|---|---|
| Wynagrodzenie brutto | 5 000 zł |
| Składka emerytalna (pracownik) | 488 zł |
| Składka rentowa (pracownik) | 75 zł |
| Składka zdrowotna | 399,33 zł |
| Zaliczka na podatek | 380 zł |
| Wynagrodzenie netto | ~3 658 zł |
| Składki po stronie pracodawcy | ~1 006 zł |
| Całkowity koszt pracodawcy | ~6 006 zł |
Różnica w kosztach pracodawcy: przy tym samym wynagrodzeniu brutto umowa o dzieło kosztuje pracodawcę o ponad 1000 zł mniej miesięcznie.
Kiedy wybrać umowę o dzieło, a kiedy zlecenie?
Wybór zależy od charakteru pracy i Twoich priorytetów.
Wybierz umowę o dzieło, gdy:
- Celem jest konkretny, wymierny rezultat – napisanie artykułu, stworzenie projektu, wykonanie mebli
- Praca ma charakter jednorazowy – nie powtarza się regularnie
- Zależy Ci na wyższym wynagrodzeniu netto – i akceptujesz brak ubezpieczenia
- Masz własne ubezpieczenie – np. z umowy o pracę u innego pracodawcy
Wybierz umowę zlecenie, gdy:
- Praca polega na wykonywaniu czynności – bez gwarancji konkretnego rezultatu
- Współpraca jest długoterminowa lub regularna – np. comiesięczne zadania
- Zależy Ci na ubezpieczeniu społecznym i zdrowotnym – szczególnie jeśli to Twoje jedyne źródło dochodu
- Chcesz budować staż pracy – od 2026 roku zlecenie wlicza się do stażu!
Pamiętaj – to nie tylko Twoja decyzja. Rodzaj umowy musi odpowiadać faktycznemu charakterowi współpracy. ZUS kontroluje, czy firmy nie nadużywają umów o dzieło.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy umowa o dzieło się opłaca?
Dla pracownika – tak, jeśli zależy Ci na wyższym wynagrodzeniu netto i masz ubezpieczenie z innego źródła. Dla pracodawcy – tak, ale pod warunkiem że praca faktycznie polega na tworzeniu dzieła. Nadużywanie umów o dzieło grozi karami.
Czym się różni umowa o dzieło od zlecenia?
Główna różnica to przedmiot umowy. Umowa o dzieło dotyczy osiągnięcia konkretnego rezultatu (np. napisanie książki). Umowa zlecenie dotyczy wykonywania czynności (np. opieka nad dzieckiem). Różnią się też składkami ZUS – przy dziele ich nie ma, przy zleceniu są obowiązkowe.
Czy umowa zlecenie wlicza się do stażu pracy w 2026?
Tak! Od 2026 roku okres wykonywania umowy zlecenie wlicza się do stażu pracy. To duża zmiana, która zwiększa atrakcyjność tej formy zatrudnienia.
Ile wynosi minimalna stawka godzinowa w 2026 roku?
Minimalna stawka godzinowa na umowie zlecenie w 2026 roku wynosi 31,40 zł brutto za godzinę. Przy umowie o dzieło minimalna stawka nie obowiązuje.
Czy od umowy o dzieło trzeba płacić ZUS?
Co do zasady – nie. Umowa o dzieło nie podlega składkom ZUS. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy zawierasz umowę o dzieło z własnym pracodawcą (z którym masz też umowę o pracę).
Którą umowę wybrać jako student?
Dla studenta do 26. roku życia umowa zlecenie jest bardzo korzystna. Nie płacisz składek ZUS ani podatku PIT (w ramach ulgi dla młodych), więc wynagrodzenie brutto = netto. Dodatkowo od 2026 roku budujesz staż pracy.
Podsumowanie
Umowa o dzieło i umowa zlecenie to dwie różne formy współpracy z własnymi zaletami i wadami.
Umowa o dzieło jest korzystniejsza finansowo – brak składek ZUS oznacza wyższe wynagrodzenie netto dla pracownika i niższe koszty dla pracodawcy. Ale niesie ryzyko braku ubezpieczenia i kontroli ZUS.
Umowa zlecenie daje bezpieczeństwo socjalne – ubezpieczenie zdrowotne, emerytalne i od 2026 roku wliczanie do stażu pracy. Kosztuje więcej, ale jest bezpieczniejsza prawnie.
Przed podjęciem decyzji przeanalizuj charakter pracy, swoje priorytety i długoterminowe cele.