Podstawowe dokumenty do pracy za granicą to dowód osobisty lub paszport, podpisana umowa o pracę, CV oraz świadectwa potwierdzające kwalifikacje. Na miejscu dochodzą jeszcze numer podatkowy, konto w lokalnym banku i rejestracja pobytu. Osobno warto wyrobić kartę EKUZ i zaświadczenie A1.
Brzmi jak długa lista? W praktyce większość formalności załatwisz w kilka dni. Gorzej, gdy zorientujesz się na miejscu, że czegoś brakuje.
Z tego artykułu dowiesz się:
- jakie papiery zabrać ze sobą, a jakie wyrobić dopiero po przyjeździe
- które z nich musisz przetłumaczyć i u kogo
- co daje Ci karta EKUZ oraz zaświadczenie A1
- jak wygląda rejestracja pobytu i meldunek w krajach UE.
1. Dokumenty do pracy za granicą: lista przed wyjazdem
Zacznij od skompletowania tego, czego nie wyrobisz już na miejscu. Reszta poczeka.
Zabierz ze sobą:
- dowód osobisty lub paszport oraz kilka kserokopii
- umowę o pracę albo pisemną ofertę od firmy
- CV w wersji papierowej i elektronicznej
- świadectwa pracy, dyplomy i certyfikaty zawodowe
- numer PESEL i NIP (przydadzą się przy rozliczeniu w Polsce)
- kartę EKUZ oraz zaświadczenie A1, jeśli Cię dotyczy
- prawo jazdy, gdy praca wiąże się z prowadzeniem pojazdu.
Na miejscu dojdą jeszcze trzy rzeczy: lokalny numer podatkowy, rachunek w banku i zgłoszenie pobytu. Poniżej rozkładam każdy punkt na czynniki pierwsze.
Jeśli wyjazd organizuje pośrednik, poproś o listę wymagań na piśmie. Solidna agencja przyśle ją bez marudzenia. Więcej sygnałów ostrzegawczych znajdziesz w poradniku o tym, jak sprawdzić agencję pracy przed podpisaniem umowy.
2. Dowód osobisty czy paszport?
W Unii Europejskiej, EOG i Szwajcarii wystarczy dowód osobisty. Możesz z nim przekroczyć granicę, podpisać umowę i założyć konto.
Poza UE potrzebujesz paszportu. Sprawdź datę ważności, bo wiele państw wymaga, by był ważny jeszcze przez pół roku po powrocie.
Zrób kopie. Skan w chmurze i jedna kserokopia w bagażu ratują sytuację w przypadku zgubienia oryginału. Zdarza się też, że firma prosi o kopię podczas podpisywania dokumentów.
3. Umowa o pracę: podpisz przed wyjazdem
Nigdy nie wyjeżdżaj na ustne ustalenia. Umowa to Twój jedyny dowód w razie sporu.
Sprawdź w niej pięć rzeczy:
- wynagrodzenie brutto i sposób wypłaty
- wymiar czasu pracy i zasady rozliczania nadgodzin
- okres obowiązywania oraz długość wypowiedzenia
- zakwaterowanie i dojazdy: kto płaci i ile potrącają z pensji
- prawo, któremu podlega umowa.
Ostatni punkt bywa pomijany, a decyduje o wszystkim. Umowa podpisana z polską agencją zwykle podlega polskiemu prawu. Kontrakt z firmą niemiecką czy holenderską podlega prawu tamtejszemu.
Poproś o wersję w języku, który rozumiesz. Jeśli dostaniesz tylko obcojęzyczną, przetłumacz ją przed podpisaniem. Warto też porównać zapisy z polskim wzorem umowy o pracę na czas nieokreślony, żeby wyłapać ewentualne braki.
4. CV i dokumenty aplikacyjne
CV przyda się nie tylko w rekrutacji. Bywa, że o życiorys prosi urząd podczas rejestracji albo lokalny pośrednik.
Przygotuj dwie wersje: polską i obcojęzyczną. Angielski jest używany w większości krajów, ale do Niemiec czy Austrii lepiej mieć niemiecką. W krajach niemieckojęzycznych oczekuje się też zdjęcia i pełnej daty urodzenia.
Zajrzyj do poradnika o tym, jak napisać dobre CV, zanim zaczniesz tłumaczyć. Łatwiej poprawić strukturę raz niż w dwóch językach. Czasem przyda się także list motywacyjny, zwłaszcza na stanowiskach biurowych.
Nie znasz języka na tyle dobrze, żeby swobodnie rozmawiać? To nie przekreśla wyjazdu. W tekście o tym, jak znaleźć pracę w Niemczech bez znajomości języka, opisuję branże, które zatrudniają mimo bariery językowej.
5. Świadectwa, dyplomy i kwalifikacje
Tu robi się ciekawie. Część zawodów jest regulowana i bez uznania kwalifikacji po prostu nie zaczniesz pracy.
Dotyczy to między innymi:
- pielęgniarek, lekarzy i fizjoterapeutów
- elektryków oraz instalatorów gazowych
- kierowców zawodowych
- spawaczy z uprawnieniami
- opiekunów osób starszych w niektórych krajach.
W zawodach regulowanych złóż wniosek o uznanie kwalifikacji w odpowiednim urzędzie kraju docelowego. Procedura trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy, więc zacznij wcześnie.
W zawodach nieregulowanych decyduje pracodawca. Wystarczy przetłumaczony dyplom albo certyfikat. Jeśli nie wiesz, co dokładnie potwierdzają Twoje uprawnienia, sprawdź wpis o tym, czym są kwalifikacje zawodowe.
Weź też świadectwa pracy z ostatnich lat. Bywają potrzebne przy ustalaniu stażu i wymiaru urlopu.
6. Numer podatkowy w kraju pracy
Bez lokalnego numeru identyfikacji podatkowej nie dostaniesz legalnej wypłaty. Pracodawca nie ma jak Cię rozliczyć.
Każde państwo nazywa go inaczej:
- Niemcy: Steueridentifikationsnummer, przychodzi pocztą po zameldowaniu
- Holandia: BSN, nadawany przy rejestracji w gminie
- Norwegia: skattekort, czyli karta podatkowa z urzędu skarbowego
- Wielka Brytania: National Insurance Number
- Belgia: numer rejestru krajowego.
Widzisz zależność? W większości przypadków numer dostajesz automatycznie przy meldunku. Dlatego rejestracja pobytu powinna być Twoim pierwszym krokiem po przyjeździe.
Zanim jednak podliczysz przyszłą pensję, sprawdź realne stawki. Zestawienie krajów, w których zarabia się najwięcej, pokazuje różnice między brutto a kwotą na rękę.
7. Konto bankowe
Pensję prawie zawsze dostaniesz przelewem. Polskie konto walutowe czasem wystarczy, ale częściej firma prosi o rachunek lokalny.
Do założenia konta zwykle potrzebujesz trzech rzeczy: dokumentu tożsamości, adresu w danym kraju i numeru podatkowego. W Niemczech i Holandii bez meldunku bank raczej odmówi.
Alternatywą są banki internetowe działające w całej Europie. Otwierają rachunek na dowód i polski adres, a numer IBAN jest zagraniczny. Sprawdź jednak wcześniej, czy pracodawca zaakceptuje takie konto.
8. Karta EKUZ
EKUZ to Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego. Daje dostęp do leczenia w publicznej służbie zdrowia na terenie UE, EOG i Szwajcarii.
Wyrabia ją NFZ, bezpłatnie. Wniosek złożysz online przez Internetowe Konto Pacjenta albo osobiście w oddziale.
Jedno zastrzeżenie: karta obejmuje leczenie niezbędne, nie planowane zabiegi. I traci sens, gdy zaczynasz płacić składki w kraju zatrudnienia. Wtedy przechodzisz do tamtejszego systemu.
9. Zaświadczenie A1
A1 potwierdza, że nadal podlegasz polskiemu ubezpieczeniu społecznemu, mimo pracy w innym państwie. Bez niego zagraniczna inspekcja pracy może uznać zatrudnienie za nieprawidłowe.
Zaświadczenie wydaje ZUS na wniosek. Dotyczy głównie pracowników delegowanych przez polską firmę oraz osób prowadzących działalność, które wykonują zlecenia za granicą.
Zatrudnia Cię firma zagraniczna i płacisz składki na miejscu? Wtedy A1 nie jest Ci potrzebne.
10. Meldunek i rejestracja pobytu
Obywatel Polski może wjechać do dowolnego kraju UE bez wizy. Prawo pobytu powyżej trzech miesięcy wymaga jednak zgłoszenia.
Zasady różnią się mocno:
- Niemcy: Anmeldung w Bürgeramt, do 14 dni od wprowadzenia się
- Holandia: rejestracja w gminie, przy pobycie ponad 4 miesiące
- Belgia: zgłoszenie w urzędzie gminy w ciągu 8 dni
- Norwegia: rejestracja w policji oraz w urzędzie podatkowym.
Do meldunku potrzebujesz dowodu tożsamości i potwierdzenia adresu. Zwykle jest to umowa najmu albo oświadczenie właściciela mieszkania. Jeśli firma zapewnia zakwaterowanie, poproś o taki druk od razu po zakwaterowaniu.
Meldunek otwiera resztę formalności. Bez niego nie założysz konta, nie dostaniesz numeru podatkowego i nie zapiszesz dzieci do szkoły.
11. Tłumaczenia dokumentów
Nie wszystko wymaga tłumacza przysięgłego. Rozróżnienie jest proste.
Tłumaczenie zwykłe wystarczy przy CV, liście motywacyjnym i referencjach. Możesz je przygotować sam albo zlecić tanio.
Tłumaczenie przysięgłe jest konieczne przy papierach, które trafiają do urzędu:
- dyplomy i świadectwa szkolne
- uprawnienia zawodowe i certyfikaty
- akt urodzenia oraz akt małżeństwa
- zaświadczenie o niekaralności.
Ceny za stronę rozliczeniową zaczynają się zwykle od 60-80 zł, a przy językach rzadszych rosną. Zbierz wszystko i zanieś do tłumacza za jednym razem — wyjdzie to taniej niż pojedyncze zlecenia.
Do niektórych państw poza UE potrzebna jest jeszcze klauzula apostille. Wydaje ją Ministerstwo Spraw Zagranicznych.
Podsumowanie
Cała lista sprowadza się do dwóch etapów. Przed wyjazdem kompletujesz tożsamość, umowę, życiorys i świadectwa. Po przyjeździe załatwiasz meldunek, a z niego wynika reszta: numer podatkowy i konto w banku.
Zacznij od tłumaczeń i uznania kwalifikacji, bo to trwa najdłużej. Resztę spokojnie ogarniesz w tydzień.
I jeszcze jedno. Trzymaj skany wszystkiego w chmurze. Zgubiony segregator w obcym kraju potrafi kosztować miesiąc życia.
Przeczytaj również: ile realnie zarabia się w Niemczech na rękę oraz jak wygląda praca opiekuna osoby starszej za granicą.