Umowa na czas określony wydaje się elastycznym rozwiązaniem, ale ma też ciemne strony. Zarówno pracodawcy, jak i pracownicy często nie zdają sobie sprawy z ukrytych kosztów i ograniczeń, jakie niesie zatrudnienie terminowe.
W 2026 roku w Polsce obowiązują surowe limity dla umów na czas określony — maksymalnie 3 umowy i 33 miesiące łącznego zatrudnienia. Po przekroczeniu tych progów umowa automatycznie przekształca się w umowę na czas nieokreślony.
Z artykułu dowiesz się:
- Jakie są główne wady umowy na czas określony dla pracodawców
- Z jakimi ograniczeniami mierzą się pracownicy zatrudnieni terminowo
- Jak zmiany w Kodeksie pracy z 2023 roku wpłynęły na wypowiedzenia umów terminowych
- Kiedy warto rozważyć alternatywne formy zatrudnienia
Czym jest umowa o pracę na czas określony?
Umowa o pracę na czas określony to rodzaj zatrudnienia, w którym z góry ustalony jest termin zakończenia współpracy. Data ta może być określona konkretną datą kalendarzową lub zdarzeniem (np. powrót pracownika z urlopu macierzyńskiego).
W przeciwieństwie do umowy zlecenia czy umowy o dzieło, pracownik zatrudniony na umowę terminową korzysta z pełnej ochrony Kodeksu pracy. Ma prawo do urlopu, wynagrodzenia chorobowego i innych świadczeń pracowniczych.
Ważne: Od 2016 roku pracodawca może zawrzeć z tym samym pracownikiem maksymalnie 3 umowy na czas określony, a łączny okres zatrudnienia terminowego nie może przekroczyć 33 miesięcy.
Główne wady umowy na czas określony dla pracodawców
Wielu pracodawców wybiera umowy terminowe, licząc na większą elastyczność. W praktyce jednak ta forma zatrudnienia generuje szereg problemów, które mogą przewyższyć jej korzyści.
1. Wysoka rotacja pracowników i koszty rekrutacji.
Pracownicy na umowach terminowych często traktują swoje stanowisko jako przystankowe. Aktywnie szukają stabilniejszego zatrudnienia i są gotowi odejść, gdy tylko pojawi się lepsza oferta.
Każda rekrutacja to koszt. Koszty rekrutacji pracowników obejmują nie tylko ogłoszenia i czas HR-owców, ale także wdrożenie nowej osoby i obniżoną produktywność w okresie adaptacji.
2. Brak stabilności zespołu.
Częste zmiany w składzie zespołu wpływają negatywnie na atmosferę pracy. Trudno budować kulturę organizacyjną i zaufanie, gdy część pracowników wie, że za kilka miesięcy może nie być już w firmie.
Zespoły o wysokiej rotacji osiągają gorsze wyniki. Brakuje im czasu na wypracowanie efektywnych metod współpracy i wzajemnego zrozumienia.
3. Ryzyko utraty kluczowych kompetencji.
Przez 33 miesiące pracownik zdobywa wiedzę o procesach, klientach i specyfice firmy. Gdy umowa terminowa kończy się bez przedłużenia, cała ta wiedza odchodzi razem z pracownikiem.
Co gorsza, doświadczony pracownik może trafić do konkurencji, zabierając ze sobą know-how wypracowany w Twojej firmie.
Statystyka: Według badań, koszt zastąpienia pracownika średniego szczebla wynosi od 50% do 200% jego rocznego wynagrodzenia.
4. Obowiązek uzasadnienia wypowiedzenia.
Od 26 kwietnia 2023 roku pracodawca musi podać przyczynę wypowiedzenia umowy na czas określony. To zmiana, która znacząco zbliżyła umowy terminowe do umów bezterminowych.
Dodatkowo pracodawca ma obowiązek konsultacji z organizacją związkową przed wręczeniem wypowiedzenia. To wydłuża procedurę i wymaga staranniejszego przygotowania dokumentacji.
5. Ograniczona lojalność pracowników.
Trudno oczekiwać pełnego zaangażowania od osoby, która nie wie, czy za pół roku będzie jeszcze pracować w firmie. Pracownicy terminowi często „oszczędzają energię” i nie angażują się w projekty wykraczające poza ich bezpośrednie obowiązki.
Motywowanie pracowników zatrudnionych na czas określony wymaga dodatkowych działań i większego wysiłku ze strony przełożonych.
Główne wady umowy na czas określony dla pracowników
Pracownicy zatrudnieni terminowo zmagają się z całym zestawem problemów, które wpływają na ich komfort życia i możliwości rozwoju zawodowego.
1. Niepewność zatrudnienia i stres.
Brak pewności co do przyszłości to podstawowa wada umowy terminowej z perspektywy pracownika. Niepewność ta generuje chroniczny stres, który może prowadzić do wypalenia zawodowego.
Nie da się spokojnie planować życia, gdy nie wiadomo, czy za kilka miesięcy będziemy mieli pracę. Ta sytuacja negatywnie wpływa na zdrowie psychiczne i relacje rodzinne.
2. Problemy z uzyskaniem kredytu hipotecznego.
Banki traktują umowy terminowe jako mniej stabilną formę zatrudnienia. Przy ocenie zdolności kredytowej umowa na czas określony „waży” znacznie mniej niż umowa bezterminowa.
W praktyce oznacza to albo odmowę kredytu, albo znacznie gorsze warunki — wyższe oprocentowanie i mniejszą kwotę do wypłaty. Dla wielu młodych ludzi to poważna przeszkoda w zakupie własnego mieszkania.
Pamiętaj: Niektóre banki uwzględniają jedynie pozostały okres umowy terminowej. Jeśli Twoja umowa kończy się za 6 miesięcy, bank może w ogóle nie wziąć jej pod uwagę.
3. Mniejsze możliwości rozwoju zawodowego.
Pracodawcy rzadziej inwestują w szkolenia pracowników terminowych. Logika jest prosta — po co rozwijać kogoś, kto za chwilę może odejść?
To błędne koło. Brak dostępu do szkoleń sprawia, że pracownik nie podnosi kwalifikacji zawodowych, co utrudnia mu znalezienie lepszej pracy i wyjście z pętli umów terminowych.
4. Ograniczone szanse na awans.
Stanowiska kierownicze i specjalistyczne zwykle obsadzane są osobami zatrudnionymi na stałe. Pracownicy terminowi są pomijani przy awansach, nawet jeśli mają odpowiednie kompetencje.
Pracodawcy wolą powierzać odpowiedzialne funkcje osobom, co do których mają pewność długotrwałej współpracy.
5. Słabsza pozycja negocjacyjna.
Trudno pytać o podwyżkę, gdy za kilka miesięcy umowa może nie zostać przedłużona. Pracownicy terminowi często akceptują gorsze warunki, bojąc się o swoją przyszłość w firmie.
Ta asymetria siły negocjacyjnej sprawia, że wynagrodzenia pracowników terminowych są średnio niższe niż ich kolegów na umowach bezterminowych.
Limity umów na czas określony w 2026 roku
Kodeks pracy ściśle reguluje zasady zawierania umów terminowych. Pracodawcy, którzy próbują obchodzić te przepisy, narażają się na poważne konsekwencje prawne.
Obowiązujące limity:
- Maksymalnie 3 umowy na czas określony z tym samym pracownikiem
- Maksymalnie 33 miesiące łącznego zatrudnienia terminowego
- Po przekroczeniu limitów umowa automatycznie staje się umową na czas nieokreślony
Ważne — do limitów nie wlicza się umowy na okres próbny. Pracodawca może więc najpierw zawrzeć 3-miesięczną umowę próbną, a dopiero potem rozpocząć liczenie 33 miesięcy.
Aneksowanie umowy w celu przedłużenia okresu zatrudnienia traktowane jest jako zawarcie nowej umowy i pomniejsza dostępny limit.
Wyjątki od limitów umów terminowych
Prawo przewiduje sytuacje, w których limity nie obowiązują. Dotyczą one szczególnych okoliczności, w których zatrudnienie terminowe jest uzasadnione obiektywnymi przyczynami.
Limity nie obowiązują w przypadku:
- Zastępstwa nieobecnego pracownika
- Prac sezonowych lub dorywczych
- Wykonywania pracy przez okres kadencji
- Obiektywnych przyczyn leżących po stronie pracodawcy (wymaga powiadomienia PIP)
Pracodawca korzystający z wyjątków musi pamiętać o dodatkowych obowiązkach. W przypadku „obiektywnych przyczyn” konieczne jest powiadomienie Państwowej Inspekcji Pracy w terminie 5 dni roboczych od zawarcia umowy.
Uwaga: Próby obchodzenia limitów poprzez fikcyjne przerwy w zatrudnieniu lub zastępowanie umów o pracę umowami cywilnoprawnymi mogą zostać zakwestionowane przez sąd pracy.
Zmiany w wypowiadaniu umów terminowych od 2023 roku
Nowelizacja Kodeksu pracy, która weszła w życie 26 kwietnia 2023 roku, znacząco zmieniła zasady rozwiązywania umów na czas określony. Zmiany te były wymagane przez dyrektywę unijną.
Co się zmieniło?
Przed 2023 rokiem pracodawca mógł wypowiedzieć umowę terminową bez podawania przyczyny. Teraz musi wskazać konkretny, uzasadniony powód rozwiązania umowy.
Dodatkowo wprowadzono obowiązek konsultacji z zakładową organizacją związkową przed wręczeniem wypowiedzenia. Związek ma 5 dni na zgłoszenie zastrzeżeń.
Konsekwencje dla pracowników
Jeśli sąd uzna wypowiedzenie za nieuzasadnione lub niezgodne z przepisami, może orzec o bezskuteczności wypowiedzenia lub nakazać przywrócenie pracownika do pracy.
Pracownikowi może również przysługiwać odszkodowanie — maksymalnie równowartość wynagrodzenia za 3 miesiące.
Okresy wypowiedzenia umowy na czas określony
Okresy wypowiedzenia umów terminowych są identyczne jak przy umowach na czas nieokreślony. Zależą od stażu pracy u danego pracodawcy.
- 2 tygodnie — przy zatrudnieniu krótszym niż 6 miesięcy
- 1 miesiąc — przy zatrudnieniu od 6 miesięcy do 3 lat
- 3 miesiące — przy zatrudnieniu dłuższym niż 3 lata
Do stażu wlicza się wszystkie okresy zatrudnienia u danego pracodawcy, niezależnie od przerw między umowami.
Zarówno pracownik, jak i pracodawca mogą rozwiązać umowę z zachowaniem tych okresów. Pracownik nie musi podawać przyczyny wypowiedzenia — ten obowiązek spoczywa tylko na pracodawcy.
Umowa na czas określony a wynagrodzenie minimalne
W 2026 roku minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł brutto, co daje około 3576 zł netto na rękę.
Pracownicy na umowach terminowych mają prawo do identycznego wynagrodzenia jak pracownicy zatrudnieni bezterminowo na tym samym stanowisku. Dyskryminacja ze względu na rodzaj umowy jest zabroniona.
W praktyce jednak pracownicy terminowi często zarabiają mniej. Wynika to ze słabszej pozycji negocjacyjnej i braku dostępu do podwyżek związanych ze stażem pracy.
Alternatywne formy zatrudnienia
Jeśli umowa na czas określony nie odpowiada Twoim potrzebom, warto rozważyć inne opcje. Każda forma zatrudnienia ma swoje zalety i wady.
Umowa na czas nieokreślony zapewnia największą stabilność. Pracownik jest chroniony przed arbitralnym zwolnieniem, ma łatwiejszy dostęp do kredytów i benefitów pracowniczych.
Umowa zlecenie daje większą elastyczność, ale nie gwarantuje urlopu ani wynagrodzenia chorobowego. To rozwiązanie dla osób ceniących niezależność bardziej niż stabilność.
Kontrakt B2B to opcja dla specjalistów, którzy chcą wyższych zarobków kosztem samodzielnego opłacania składek i braku przywilejów pracowniczych.
Porównaj: Przy tym samym wynagrodzeniu brutto, pracownik na umowie o pracę otrzyma mniej na rękę niż osoba na B2B, ale zyska bezpieczeństwo socjalne i płatny urlop.
Jak minimalizować wady umowy terminowej?
Zarówno pracodawcy, jak i pracownicy mogą podjąć działania zmniejszające negatywne skutki zatrudnienia na czas określony.
Rady dla pracodawców
Inwestuj w rozwój pracowników terminowych. Szkolenia zwiększają ich lojalność i efektywność, nawet jeśli współpraca trwa tylko kilka miesięcy.
Komunikuj jasno perspektywy zatrudnienia. Pracownik, który wie, że ma szansę na umowę bezterminową, będzie bardziej zaangażowany.
Rozważ wcześniejsze przedłużenie umowy. Nie czekaj do ostatniego dnia — daj pracownikowi poczucie bezpieczeństwa.
Rady dla pracowników
Buduj swoje kompetencje miękkie i twarde. Im bardziej jesteś wartościowy dla pracodawcy, tym większe szanse na przedłużenie umowy.
Zadbaj o dobre relacje z przełożonymi i współpracownikami. Rekomendacje mogą pomóc w znalezieniu kolejnej pracy.
Aktywnie szukaj stabilniejszego zatrudnienia. Skuteczne szukanie pracy wymaga czasu — nie czekaj, aż umowa dobiegnie końca.
Najczęściej zadawane pytania
Czy pracodawca musi podać przyczynę wypowiedzenia umowy na czas określony?
Tak. Od 26 kwietnia 2023 roku pracodawca ma obowiązek uzasadnić wypowiedzenie umowy terminowej, podobnie jak przy umowie na czas nieokreślony.
Ile umów na czas określony można zawrzeć z jednym pracownikiem?
Maksymalnie 3 umowy, a łączny okres zatrudnienia nie może przekroczyć 33 miesięcy. Po przekroczeniu tych limitów umowa automatycznie staje się umową na czas nieokreślony.
Czy umowa na czas określony wlicza się do stażu pracy?
Tak. Umowa terminowa stanowi stosunek pracy i w pełni wlicza się do stażu pracowniczego, wpływając na okres wypowiedzenia i uprawnienia emerytalne.
Czy pracownik terminowy może wziąć kredyt hipoteczny?
Może, ale jego zdolność kredytowa będzie niższa niż przy umowie bezterminowej. Banki traktują zatrudnienie terminowe jako mniej stabilne.
Co się dzieje po wygaśnięciu umowy na czas określony?
Umowa rozwiązuje się automatycznie z upływem terminu, na który została zawarta. Pracownik nie musi składać wypowiedzenia ani podpisywać dodatkowych dokumentów.
Podsumowanie
Umowa na czas określony ma swoje miejsce na rynku pracy, ale warto świadomie podchodzić do jej wad i ograniczeń. Dla pracodawców oznacza wyższe koszty rotacji i trudności w budowaniu stabilnego zespołu. Dla pracowników — niepewność zatrudnienia i gorsze warunki kredytowe.
Zmiany w Kodeksie pracy z 2023 roku zbliżyły umowy terminowe do umów bezterminowych. Pracodawcy muszą teraz uzasadniać wypowiedzenia, co zwiększa ochronę pracowników.
Niezależnie od tego, po której stronie biurka siedzisz, kluczem jest świadome zarządzanie sytuacją. Pracodawcy powinni inwestować w pracowników terminowych i jasno komunikować perspektywy. Pracownicy — rozwijać kompetencje i aktywnie szukać stabilniejszego zatrudnienia.
Przed podjęciem decyzji o formie zatrudnienia, przeanalizuj dokładnie różnice między umową o dzieło a zleceniem oraz porównaj je z umową o pracę. Dopiero wtedy wybierzesz rozwiązanie najlepiej dopasowane do Twoich potrzeb.